July 18, 2024, Thursday
२०८१ श्रावण ३
Nepal 1:37:26 pm
सत्य र तथ्यको खोजी यात्रा

रमेश सुनुवार

विज्ञान–प्रविधिको विकास र आजको मार्क्सवाद

२०७८ श्रावण २६

3.5K

अक्टोबर समाजवादी क्रान्ति मानवजातिको इतिहासमा एउटा महान घटना थियो, जुन आजभन्दा करिब १०० वर्षअगाडि सन् १९१७ को अक्टोबर २४ मा युरोपको सबभन्दा पिछडिएको देश रुसमा भएको थियो । तर त्यो क्रान्ति सम्पन्न भइसकेपछि त्यो देश दुनियाँको सबभन्दा शक्तिशाली र सबैभन्दा सम्पन्न मानिने देश अमेरिकासँग प्रतिस्पर्धा गर्नसक्ने मात्र होइन, त्यसलाई रणनीतिक रुपमै सन्तुलनमा ल्याउनसक्ने एउटा महाशक्ति बन्न सफल भएको थियो । त्यसको कारण के थियो भने त्यो क्रान्तिले विगतका सम्पूर्ण सडे–गलेका मूल्य–मान्यताहरुलाई, सम्पूर्ण प्रतिक्रियावादी तत्वहरुलाई र सम्पूर्ण विसंगतिपूर्ण व्यवस्थाहरुलाई समाप्त पारेर एउटा उच्चस्तरको, प्रगतिशील र जनवादी सामाजिक व्यवस्थाको स्थापना गरेको थियो, जसमा मानवले स्वतन्त्रतापूर्वक आफ्नो क्षमताको उपयोग गरेर प्रगति गर्नसक्थ्यो । सोभियत संघको अभूतपूर्व प्रगति त्यसैको परिणाम थियो ।

अक्टोबर समाजवादी क्रान्तिको वैचारिक आधार माक्र्सवाद–लेनिनवाद थियो । मार्क्सवाद उन्नाइसौं शताब्दीसम्म मानवजातिले आर्जन गरेको सम्पूर्ण ज्ञानराशिको तार्किक संश्लेषणबाट बनेको दर्शन थियो र लेनिनवाद नयाँ परिवेशअनुसार माक्र्सवादको थप विकास थियो । जुन वेला अक्टोबर क्रान्तिको तयारी हँदै थियो, त्यसवेला उन्नाइसौं शताब्दीसम्मको मानव समाजको संश्लेषण मात्र पर्याप्त थिएन । बीसौं शताब्दीको आरम्भसँगै नयाँ परिवेशको सृजना भएको थियो । त्यो नयाँ परिवेश थियो– एकाधिकारी पूँजीवाद । त्यसको संश्लेषण गरेर लेनिनवादले समाजवादी क्रान्तिको लागि मार्गदर्शन गरेको थियो ।

अहिले पुनः नयाँ परिवेशको सृजना भएको छ, जसको संश्लेषणबिना समाजवादी क्रान्तिको तयारी गर्न सम्भव छैन । त्यो नयाँ परिवेश हो– विज्ञान–प्रविधिको विकास । विज्ञान–प्रविधिको उच्च विकास आधुनिक युगको एउटा प्रमुख घटना हो । यसबाट मानव समाजको इतिहासमा ठूलो परिवर्तन भएको छ । यसको वर्तमान चरण वैज्ञानिक–प्राविधिक क्रान्ति हो ।

बीसौं शताब्दीको मध्यबाट विज्ञान र प्रविधिको विकास, तिनीहरुको आपसी सम्बन्ध, उत्पादनसँग विज्ञान–प्रविधिको सम्बन्ध र उत्पादक शक्तिहरुको सम्पूर्ण प्रणालीको विकासमा गुणात्मक परिवर्तन देखिनथाल्यो, जसलाई वैज्ञानिक¬–प्राविधिक क्रान्ति भनिन्छ । यो क्रान्ति हाम्रो शताब्दीको लागि एउटा महानतम परिघटना हो र यसको महत्व निरन्तर बढिरहेको छ । मानवजातिको इतिहासमा विज्ञान, प्रविधि र समाजका उत्पादक शक्तिहरुको विकास यति उच्चस्तरमा कहिल्यै पुगेको थिएन । संसारको बारेमा जरा गाडेर बसेका मान्यताहरुको खण्डन गर्दै वैज्ञानिक–प्राविधिक क्रान्तिले मानवजातिको प्रगतिलाई अत्यन्तै तीव्र बाइदिएको छ ।

AIworld-730x430.jpg